İLK ÇAĞDA ELEŞKİRT

Trabzon-Ağrı transit karayolları üzerinde yer alan Eleşkirt İlçesi köklü bir tarihe sahiptir.Eleşkirt ilçesi varlığını en eski Devirlerden beri sürdürmeye devam etmiştir.

Bir çok kültür ve medeniyet eserlerini taşıyan bölgenin tarihi oldukça eskidir. İ.Ö 2000'li yıllardan önce kuzeyde küçük Asya'ya gelen Akad'larla Amurru'lar Bilindiği kadarıyla bölgenin ilk sakinleridir.Bunlar daha sonraları Luvi'ler ve Hitit'ler takip etmişlerdir.Bölgeye daha sonraları Gutiler,Ur devleti.Amurru'lar sahip olmuşlardır.Sonraki yıllarda bölge Hitit'lerle Hurri'ler arasında egemenlik Savaşlarına sahne olmuştur. İ.Ö 1115 yıllarında Karadeniz tarafında gelip Mezopotamya'yı işkal etmek isteyen Muşki'ler bölgeye egemen olmuşlarsa da egemenlikleri Sami Aramilerinin bölgeyi istila etmesiyle son bulmuştur. M.Ö.900-600 yılları arasında Urartu'ların hakimiyet alanında kalan Eleşkirt Eski Urartu krallığının sayılı kalelerinden biridir.Eleşkirt daha sonra Asur'lular hakimiyeti altına girmiş ve Med'lerle Asur'lular hakimiyeti arasındaki hakimiyet mücadelelerine sahne olmuştur.O tarihten sonra güney Kafkasya'dan Anadolu'ya girmek isteyen Bütün ordular için geçiş yeri olan zaman içerisinde o devrin süper güçleri Persler ve Roma (Bizans) imparatorluğu arasında el değiştirmiştir.İ.Ö.334 tarihinde büyük İskender'in Çanakkale boğazını geçip Hindistan'a kadar uzanan fetih hareketleri sonucunda Eleşkirt de alınmış ve Roma hakimiyeti alanında Helenistik kültüre dahil olarak bazen Romalıların bazen de bölgedeki Ermeni krallıkların hakimiyetinde kalmıştır.

HUN TÜRKLERİ DÖNEMİNDE

Atlı-göçebe Saka Türk'lerinin Doğu Anadolu'ya gelmeleriyle Eleşkirt bölgesi ilk kez Türklerle ve onların hakimiyetleriyle tanışmıştır.Saka Türklerinin İranlılara yenilmesi ve Sakaların Arsaklı'larla işbirliğine gitmeleri sonucunda anavatanları Doğubeyazıt-Eleşkirt bölgesi olan Küçük Arsaklar devleti kurulur.Bu devirde Eleşkirt ovasının adı Bagravand'dır.İ:S:60-225 tarihleri arasında Ortaasyadan batıya doğru yayılma amacında olan Luşan orduları da kısa sürelide olsa bölgenin sakinlerinden olmuştur.395 tarihinden sonra Kafkasları geçerek Anadolu'ya giren Batı Hun'larını doğu bölümü başbuğlarından Kursık ve Basık'ın Eleşkirt'ten geçerek Erzurum üzerinden Fırat ve Karasu havzaları yoluyla Malatya ve Çukurova'yı ele geçirmeleriyle Eleşkirt Bölgesi İlk Türk akınlarıyla karşılaşmıştır.398 yılında Roma imparatorluğunu baskı altına alan Hun'lar böylece Anadolu'yu ele geçirmişlerdir                                                               

SELÇUKLULAR DÖNEMİNDE

750 yılında itibaren de Abbasi nüfuz sahası içerisine girmişlerdir.1054 yılında itibaren Türk akınlarıyla Karşılaşan bölge Tuğrul Bey ve Çağrı Bey'in oğlu Yakuti Bey tarafından Türk idaresi altından alınmıştır.(1064)Anadolu beyliklerinden Saltuklular'ın nüfuz bölgesinde kalan Eleşkirt daha sonraları Sökmenliler(Ahlatşahlar)'in egemenlik sahasında kalmışlardır   

OSMANLILAR DÖNEMİNDE

Osmanlı hakimiyetine Yıldırım Beyazıt zamanında giren Eleşkirt bölgesi daha sonra Celayir'lilerin eline geçmiştir.Bundan sonra İlhanlı ve Timurluların saldırılarına maruz kalan bölge Timurlulardan Şahruh ve Kara Yusuf'un çocukları arasındaki mücadelelere sahne olmuştur.Karakoyunlu hükümdarı İskender Mirza 1421 tarihinde Eleşkirt yakınlarında yapılan savaşta Timurlulardan Şahruh'u yenmesiyle birlikte bölgedeki Karakoyunlu hakimiyeti pekişir.Eleşkirt Karakoyunlu ve Akkoyunlular'ın hakimiyetinden kaldıktan sonra kısa bir sürede Safevi hakimiyetine geçmiştir.İmparatorluk devrinde bazen Van çoğunlukla Erzurum eyaletine bağlanan Bayezid sancağı mülhakatından olarak bir ocaklık olarak yönetilmiştir.